• List otwarty do Rodziców Dzieci z Grupy Muchomorków – rozwój mowy, ćwiczenia logopedyczne

Drodzy Rodzice!

Bardzo często w naszych rozmowach z Państwem pojawiają się liczne pytania dotyczące rozwoju mowy  lub terapii logopedycznej. Chcąc rozwiać choć część Państwa wątpliwości zebrałyśmy kilka najbardziej istotnych informacji dotyczących rozwoju mowy oraz ćwiczeń logopedycznych.

Rozwój mowy i języka ułatwia dziecku funkcjonowanie w grupie oraz stwarza możliwości do angażowania się w różnorodne aktywności. Zaburzenia w rozwoju mowy wpływają też na zaburzenia w innych sferach rozwojowych – rozwój poznawczy, społeczny, emocjonalny oraz ruchowy.

Małe dzieci uczą się porozumiewać naśladując bliskie osoby – początkowo rodziców, rodzeństwo czy dziadków, później nauczycieli i rówieśników. Dlatego tak ważne jest, by dzieci słyszały prawidłowo realizowane głoski, słowa i zdania (bardzo istotne jest, aby nie mówić do dzieci zdrobnieniami, tzw. językiem dziecięcym), a w przepadku pojawienia się nieprawidłowości – jak najszybsze postawienie diagnozy i systematyczne ćwiczenia logopedyczne.

Aby nie przeoczyć nieprawidłowości w rozwoju mowy, warto zwracać uwagę na przejawianie przez dziecko takich trudności jak:

  • nieprawidłowy sposób oddychania – oddychanie głównie ustami;
  • nieprawidłowy sposób jedzenia i picia – np. trudności w odgryzaniu i gryzieniu, trudności w połykaniu (gdy dziecko je głównie papkowate jedzenie, ma problem z przełykaniem czy żuciem pokarmów), korzystanie z butelki ze smoczkiem lub kubka „niekapka”, nieumiejętność picia z kubka;
  • nieprawidłowe napięcie w obrębie twarzy/jamy ustnej – ciągle otwarta buzia, bądź bardzo mocno zaciśnięte usta, wyciągnięty język;
  • wady zgryzu;
  • trudności związane ze słuchem;
  • trudności ze ssaniem;
  • bardzo ograniczony zasób słów, trudności w budowaniu prostych zdań, utrudniona komunikacja werbalna;
  • trudności w rozumieniu poleceń;
  • brak umiejętności zadawania pytań;
  • nieprawidłowości w zakresie rozwoju psychoruchowego;
  • brak wspólnego pola uwagi.

Należy obserwować dziecko i wspomagać jego rozwój, a w przypadku dostrzeżenia nieprawidłowości skonsultować się ze specjalistą.

Bardzo często zdarza się, że problemy logopedyczne są nieświadomie utrwalane przez nieprawidłowe nawyki żywieniowe, bądź np. długotrwałe stosowanie butelek czy smoczków, co doprowadza do m.in. wad zgryzu, wad wymowy czy niewłaściwego sposobu oddychania. Dziecko przyzwyczajone do trzymania czegoś w ustach nawet po odstawieniu butelki czy smoczka nadal wkłada do buzi palce lub inne przedmioty. Przykładowe skutki korzystania u dzieci powyżej 3. r.ż. z butelek czy smoczków to m.in.:

  • opóźnienie rozwoju mowy i wady wymowy – długotrwałe stosowanie smoczka, butelki lub „kubka niekapka” utrudnia naturalne napinanie mięśni warg oraz unoszenie czubka języka do góry, co prowadzi najpierw do opóźnienia rozwoju mowy, a później do nieprawidłowej wymowy wielu głosek;
  • nieprawidłowa funkcja połykania – zachowanie niemowlęcego sposobu połykania powoduje wady zgryzu (np. zgryz otwarty czy przednie wychylenie zębów mlecznych), co może skutkować wadami wymowy, nieprawidłowym wymawianiem n,t,d,s,z,c,dz;
  • nawykowe oddychanie przez usta – uniemożliwiony odruch zwierania się warg, co prowadzi np. do częstych infekcji dróg oddechowych, zaburzeń zgryzowych, zwężenia szczęki, zaburzeń napięcia mięśniowego warg czy wady wymowy.

Współcześnie najczęściej pojawiającymi się zaburzeniami mowy wśród przedszkolaków są:

  • zaburzenia w prawidłowej artykulacji głosek (zaburzenia w realizacji określonych głosek, nieprawidłowa realizacja wielu głosek, bezdźwięczna realizacja głosek, mówienie przez nos;
  • niepłynność mowy, jąkanie;
  • mutyzm;
  • opóźniony rozwój mowy (ORM);

Przy podejmowaniu działań z zakresu profilaktyki logopedycznej, należy pamiętać o tym, że każde dziecko rozwija się według własnego rytmu. Dziecko w okresie przedszkolnym powinno osiągnąć pełnię kompetencji w zakresie rozwoju mowy – okresy rozwoju mowy zostały szczegółowo przez nas opisane w załączonej na końcu tabeli. Podczas edukacji przedszkolnej dziecko zadaje mnóstwo pytań, wzbogaca ilościowo i jakościowo swój słownik, operuje rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, przysłówkami i zaimkami. Bardzo istotne jest, aby profilaktyka oraz terapia logopedyczna prowadzone były systematycznie oraz by rodzice wspierali działania logopedów czy nauczycieli. Działania logopedyczne będą miały sens tylko wtedy, kiedy będą wykonywane rzetelnie i równolegle przez logopedę, nauczyciela, rodziców.

Przykładowe ćwiczenia, które można stosować w pracy z dzieckiem to np.:

  • ćwiczenia relaksacyjne;
  • ćwiczenia koncentracji uwagi;
  • masaże (dłoni, szyi, żuchwy, policzków, warg, języka, podniebienia itp.);
  • ćwiczenia oddechowe (kształtowanie nawyku oddychania przez nos);
  • zabawy ortofoniczne;
  • rozwijanie umiejętności komunikacyjnych;
  • ćwiczenia słuchowe;
  • ćwiczenia w umiejętności wypowiadania się pełnymi zdaniami oraz opowiadania;
  • ćwiczenia rytmiczne i ruchowe;
  • ćwiczenia doskonalące małą motorykę.

Poniżej prezentujemy kilka przykładowych zabaw z dziećmi, które mogą Państwo wykorzystywać w codziennych zabawach:

  • Zabawy oddechowe – dmuchanie piórek, przenoszenie kuleczek z papieru/kawałków gąbki przy pomocy słomki do napojów, dmuchanie baniek mydlanych, nadymanie buzi i przepychanie powietrza w zamkniętej buzi, dmuchanie na waciki/piłeczki tenisowe/skrawki papieru położone na płaskiej powierzchni, zdmuchiwanie płomienia świecy (stopniowe zwiększanie odległości), dmuchanie w wiatraczki, nadmuchiwanie balonika, dmuchanie na papierowe łódki lub styropianowe zabawki na powierzchni wody, huśtanie ulubionej zabawki – na brzuch leżącego dziecka kładziemy zabawkę – w czasie wdechu zabawka unosi się do góry, przy wydechu opada;
  • Zabawa „Wesołe zwierzątka” – naśladowanie zwierząt:
  • Pieski: gryzą kosteczki – naśladowanie gryzienia i wydawanie dźwięku „wrr,wrr”; chcą pić – wysuwanie języka w kierunku brody; szczekają – „hau, hau”;
  • Kotki: miauczą – „miau”; piją mleczko – wysuwanie delikatnie języka; oblizują się ze smakiem – oblizywanie ruchem okrężnym warg; zlizują mleko z wąsów – kierują język w stronę kącików ust; mruczą z zadowolenia – „mmm”;
  • Myszki: jedzą serek – robienie dziubka z ust; piszczą z radości – „pi,pi,pi”.
  • Zabawy słuchowe – słuchanie z zamkniętymi oczami dźwięków z otoczenia, naśladowanie dźwięków wydawanych przez różne przedmioty, naśladowanie wyrażeń dźwiękonaśladowczych np. dźwięki wydawane przez różne zwierzęta czy urządzenia, poszukiwanie źródła dźwięku – np. gdzie dzwoni schowany budzik, naśladowanie wystukanego dźwięku, np. na bębenku;
  • Zabawy usprawniające pracę narządów artykulacyjnych – naśladowanie misia (ziewanie, lizanie miodu), ptaszka (lata machając skrzydełkami, wyciąga dziobek bo jest głodny, dziobie ziarenka), hipopotama (otwiera szeroko paszczę i opuszcza), balonika (nadymanie policzków i przesuwanie powietrza w buzi), karuzeli (rysowanie językiem kółeczek, powoli a następnie coraz szybciej);
  • Opowieści ruchowe z wykorzystaniem ćwiczeń oddechowych, ruchowych, artykulacyjnych oraz wyrazów dźwiękonaśladowczych, np.:

Był wczesny poranek, misio leżał w swoim łóżeczku (dziecko leży na plecach) i smacznie spał (głębokie oddychanie). Nagle, miś usłyszał cichutkie bzyczenie pszczoły (naśladowanie bzyczenia pszczoły – cicho) i obudził się. Po chwili bzyczenie było już słychać bardzo wyraźnie i głośno (bzyczenie pszczoły – głośno). Miś otworzył oczy i usiadł. Łapkami próbował odpędzić wścibską pszczołę (machamy rękami, mówiąc „Aaa sio!”). Pszczoła odleciała, ale misiowi już nie chciało się spać. Przeciągnął się i ziewnął. Poczuł się głodny, dlatego pomasował się po brzuszku i mlasnął. Przypomniał sobie o zapasowym miodku, który ukrył za łóżkiem (obracamy się za siebie biorąc miodek). Czas na małe co nieco! (Wysuwamy język do przodu i naśladujemy lizanie, na koniec oblizujemy wargi dookoła kilkukrotnie). Misiowi bardzo smakowało małe co nieco (mówimy „Mniam mniam”).

Należy pamiętać, że wybrane ćwiczenia powinny być wykonywane codziennie w formie zabawy. Rola rodziców w podejmowaniu działań z zakresu profilaktyki logopedycznej jest ogromna. Tylko przy wsparciu ze strony środowiska domowego możliwa jest znaczna poprawa przyzwyczajeń, bądź redukcja trudności w zakresie rozwoju mowy.

Drodzy Rodzice – efekty ćwiczeń logopedycznych zależą też od Was! Pomóżcie swojemu dziecku poprzez zabawę i prawidłowe nawyki opanować prawidłową wymowę. Na zakończenie zamieszczamy kilka najważniejszych wskazówek do efektywnej pracy z Waszymi dziećmi:

  • Znajdź 15 minut każdego dnia na ćwiczenia logopedyczne – wybierz jedną stałą porę: przed kąpielą, rano, może przed obiadem – niech ćwiczenia staną się codziennym rytuałem;
  • Niech ćwiczenia będą zabawą! Wykorzystaj ruch jeśli Twoje dziecko lubi zabawy ruchowe – podczas zabawy z piłką możecie powtarzać słowa, sylaby, a odtwarzaniu sekwencji ruchowych może towarzyszyć sekwencja słów z trudną głoską. Można wykorzystać gry planszowe, podczas których można przemycić ćwiczenia artykulacji lub opowiadania. A może dziecko lubi kolorowanki – dorysuj do kolorowanki chmurki z wyrazami.
  • Wykorzystaj tabele motywacyjne – zaprojektuj z dzieckiem Tabelę Motywacyjną, w której zaznaczenie wykonanego zadania dotyczy dziecka, ale również Ciebie Rodzicu;
  • Stwórz listę wyrazów, sylab, które ćwiczycie i powieś ją w widocznym miejscu, np. na lodówce, tablicy korkowej – gdy tylko ją zauważysz sięgnij po nią i powtórz z dzieckiem. Zaznaczaj słowa, które są już świetnie wypowiadane, oraz te, nad którymi musicie jeszcze popracować, dopisuj również nowe słowa, które sprawiają trudność;
  • Wykorzystaj każdą wolną chwilę – niedzielny spacer, drogę do przedszkola, a może podróż samochodem.

Gwarantujemy, że systematyczne ćwiczenia i motywowanie dziecka do ćwiczenia przez zabawę, w znacznym stopniu przyczynią się do prawidłowej mowy dziecka.

Z wyrazami szacunku,

Barbara Brzegowa

Katarzyna Pieróg

 

P.S. Zachęcamy do zapoznania się z fachową literaturą dotyczącą rozwoju mowy oraz profilaktyki logopedycznej u dzieci – przykładowe propozycje, z których korzystałyśmy opracowując powyższy list podane poniżej.

 

Literatura:

  • Cieszyńska J., Korendo M., Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia, Kraków 2007.
  • Czapla J. Wczesna diagnoza i zabawy logopedyczne w przedszkolu [w:] Wychowanie w Przedszkolu, 2017, nr 7, s. 52-56.
  • Czapla J. Profilaktyka logopedyczna w przedszkolu [w:] Wychowanie w Przedszkolu, 2017, nr 5, s. 59-64.
  • Mauer A., Dźwięki mowy. Program kształtowania świadomości fonologicznej dla dzieci przedszkolnych i szkolnych, IMPULS, Kraków 2009.
  • Mietz K. Rozwój językowy dziecka [w:] Bliżej Przedszkola, 2016, nr 10, s. 28-30.
  • Mietz K. Zaburzenia artykulacji u dzieci w wieku przedszkolnym [w:] Bliżej Przedszkola, 2016, nr 11, s. 24-26.
  • Rzepecka D. Z dbałości piękna mowę i wymowę przedszkolaków, [w:] Bliżej Przedszkola, 2016, nr 7-8, s. 18-19.
  • Zarębina M., Kształtowanie się systemu językowego dziecka, Wrocław 1965.

 

To też może Cię zainteresować...